Bilimsel Araştırma Yöntemleri Nelerdir?

Her tez, bir araştırmadır; her araştırma da bir yönteme dayanır. Bilimsel araştırma yöntemleri, bir soruyu güvenilir ve sistematik biçimde yanıtlamanın yollarıdır. Bu yöntemleri tanımak, tezinizin iskeletini doğru kurmanın ilk adımıdır. Bu yazı, başlıca bilimsel araştırma yaklaşımlarını ve araştırma sürecinin genel yapısını tanıtıyor.

Bilimsel araştırmayı bilimsel yapan nedir?

Günlük gözlemlerle bilimsel araştırma arasındaki fark yöntemdedir. Bilimsel araştırma:

• Sistematiktir: Belirli, planlı adımları izler.
• Nesneldir: Kişisel önyargılardan olabildiğince arındırılmıştır.
• Kanıta dayanır: İddialar, gözlem ve veriyle desteklenir.
• Tekrarlanabilirdir: Başkası aynı yöntemle benzer sonuca ulaşabilmelidir.
• Şeffaftır: Nasıl yapıldığı açıkça anlatılır.

Bu ilkeler, tezinizi bir "görüş yazısı" değil, bilimsel bir çalışma yapan şeydir.

Üç temel yaklaşım

Bilimsel araştırma yöntemleri en temelde üç yaklaşıma ayrılır:

• Nicel araştırma: Sayısal veri toplar; ölçer, karşılaştırır, ilişki ve fark sınar. "Ne kadar, kaç, ne sıklıkta?" sorularını yanıtlar.
• Nitel araştırma: Sözel/metinsel veri toplar; anlamaya ve yorumlamaya odaklanır. "Nasıl, neden, ne anlam ifade ediyor?" sorularını yanıtlar.
• Karma yöntem: Nicel ve niteli birleştirir; her ikisinin gücünden yararlanır.

Hangi yaklaşımı seçeceğiniz, araştırma sorunuza bağlıdır. Veri toplama yollarını ayrıntılı olarak veri toplama yöntemleri yazımızda ele alıyoruz.

Araştırma türleri

Yaklaşımın yanı sıra, araştırmalar amaçlarına göre de sınıflandırılır:

• Betimsel (tanımlayıcı) araştırma: Bir durumu, olguyu ya da grubu olduğu gibi tanımlar. "Ne oluyor?" sorusunu yanıtlar.
• İlişkisel araştırma: Değişkenler arasındaki ilişkileri inceler. "Bunlar birlikte mi değişiyor?"
• Deneysel araştırma: Bir değişkeni kontrollü biçimde değiştirip etkisini ölçer; neden-sonuç ilişkisi kurmaya en uygun türdür.
• Nedensel-karşılaştırmalı araştırma: Var olan grupları karşılaştırarak olası nedenleri araştırır.

Tümevarım ve tümdengelim

Bilimsel akıl yürütmenin iki temel yönü vardır:

• Tümdengelim: Genel bir kuramdan yola çıkıp bir hipotez kurar ve onu veriyle sınarsınız. Nicel araştırmalarda yaygındır.
• Tümevarım: Gözlemlerden ve veriden yola çıkıp genel bir örüntüye ya da kurama ulaşırsınız. Nitel araştırmalarda sık kullanılır.

İkisi karşıt değil, tamamlayıcıdır; birçok araştırma her ikisinden de yararlanır.

Bilimsel araştırma süreci

Yaklaşımınız ne olursa olsun, bilimsel araştırma genellikle şu adımları izler:

1. Problem ve soru: Neyi merak ediyorsunuz?
2. Literatür taraması: Bu konuda ne biliniyor, boşluk nerede?
3. Hipotez ya da araştırma sorusu: Sınanacak önerme; hipotez nasıl kurulur yazımıza bakabilirsiniz.
4. Yöntem tasarımı: Kimden, nasıl, hangi araçla veri toplanacak?
5. Veri toplama: Planın uygulanması.
6. Analiz: Verinin çözümlenmesi.
7. Yorum ve raporlama: Sonuçların anlamlandırılması ve yazılması.

Bu adımların hepsi birbirine bağlıdır; birindeki bir zayıflık, sonrakileri etkiler.

Doğru yöntem, sağlam tez

Bilimsel araştırma yöntemlerini tanımak, tezinizi rastgele değil, bilinçli bir tasarımla kurmanızı sağlar. Sürecin bütününü tez nasıl yazılır rehberimizde bulabilirsiniz. Araştırma sorunuza en uygun yaklaşımı ve deseni belirlemek için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz. Araştırmayı siz tasarlar ve yürütürsünüz; biz yöntemin sağlam kurulmasında yol gösteririz.